Şahmat— iki oyunçu arasında taxta lövhə
üzərində oynanan əyləncəli və rəqabətli strateji oyun. Bəzən bu oyunu daha qədim növlərindən və Çin şahmatı kimi
əlaqəli oyunlardan fərqləndirmək üçün "Qərb şahmatı" və ya "Beynəlxalq şahmat" adlandırırlar. Oyunun indiki
forması Hindistan və fars mənşəli oxşar oyunun inkişafından sonra XV əsrin ikinci yarısında Cənubi Avropada
ortaya çıxdı. Bu gün şahmat bütün dünyada milyonlarla insanın evdə, klublarda, onlayn və turnirlərdə oynadığı
dünyanın ən populyar oyunlarından biridir.[1]
Şahmat mücərrəd strategiya oyunudur və heç bir gizli məlumatı özündə əks etdirmir. 8 sıra 8 sütun olmaqla sıra
ilə düzülmüş 64 ağ və qara xanalardan ibarət şahmat lövhəsində oynanır. Oyunun başlanğıcında hər bir oyunçu
(onlardan biri ağ fiqurları, digəri isə qara fiqurları idarə edir) 16 fiquru idarə edir: 1 şah, 1 vəzir, 2 top,
2 at, 2 fil və 8 piyada. Oyunun məqsədi rəqibin şahını mat etməkdir. Əgər şah hücuma məruz qalıbsa və hərəkət
edəcək yeri yoxdursa mat olur. Oyun həmçinin heç-heçə ilə də bitə bilər.
Fiqurlar
Şah— ( Unicode
: ♔♚) Şahmat fiquru.
Şah (qalaqurmadan başqa) öz xanasından rəqib fiqurunun zərbəsi altında olmayan başqa qarışıq xanaya hərəkət
edir.
Vəzir—Şahmat
fiquru..
Vəzir tutduğu xanadan şaquli, üfüqi və ya diaqonal xanalar üzrə hərəkət edir.[1] Hərəkətində xanaların
sayında məhdudiyyət yoxdur (yolunun üzərində başqa fiqur olmamaq şərtiylə). Oyunda ən güclü fiqur hesab
olunur. Avropada və qərb mədəniyyətinin hakim olduğu ölkələrdə kraliça (the queen) adlanır.
Fil— Şahmat fiquru.
Fil ancaq diaqonal xanalarla hərəkət edir[1]. Hərəkətində xanaların sayında məhdudiyyət yoxdur (yolunun
üzərində başqa fiqur olmamaq şərtiylə).
At—Şahmat fiquru.
Atın gedişi iki cür hərəkətdən ibarətdir: şaquli və ya üfüqi xətt üzrə bir xanaya, sonra başlanğıc xanadan
uzaqlaşaraq diaqonal üzrə digər xanaya hərəkət edir[1].
Top_—.ahmat
fiquru.Top şaquli və üfüqi xanalar üzrə hərəkət edir.[1]
Piyada—.ahmat
fiquru.
Piyadalar ancaq qabağa hərəkət edə bilərlər:
a) piyada yerləşdiyi xanadan başlayaraq şaquli xətt üzrə başlanğıcda bir və ya iki xana tullanmaqla hərəkət
edir. Sonra onun xanadan-xanaya hərəkəti şaquli xətt üzrə edilir. Rəqib piyadasını vurarkən, o, diaqonal
üzrə qarışıq xanaya keçir.
b) şaquli xətt üzrə hərəkət edən hər hansı bir piyada taxtanın sonuna çatdıqdan sonra sonuncu gedişdə öz
rəngindən olan və rəqibin vuraraq əldə etdiyi vəzirə, topa, filə və ya ata çevrilə bilər.